Đồng chí Nguyễn Ngọc Bảo, Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương phát biểu tham luận tại Hội nghị Quốc tế “Quản trị kinh tế hướng tới một nhà nước kiến tạo”

Ngày 13-6-2017, tại Hà Nội đã diễn ra Hội nghị quốc tế do Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Nhóm Ngân hàng Thế giới đồng tổ chức Hội nghị Quốc tế "Quản trị kinh tế hướng tới một nhà nước kiến tạo". Đồng chí Nguyễn Ngọc Bảo, Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương đã có bài tham luận quan trọng tại Hội nghị này.


Đồng chí Nguyễn Ngọc Bảo, Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương đã phát biểu tham luận 

Đây là Hội nghị quốc tế lớn, nhằm tạo điều kiện trao đổi các kinh nghiệm quốc tế về tái định hình vai trò của nhà nước trong quản lý kinh tế và tăng cường thể chế hướng tới một nhà nước kiến tạo nhằm phát triển bền vững và thịnh vượng hơn. Đây là cơ hội tập hợp các chuyên gia của Việt Nam, các nhà tham mưu và hoạch định chính sách, các chuyên gia quốc tế đến từ các nước đã thực hiện các bước chuyển đổi thể chế sâu phù hợp với bối cảnh chuyển đổi ở Việt Nam, bao gồm Ma-lay-xia, Hàn Quốc, Ba Lan, cùng Ngân hàng Thế giới.

Trong tham luận của mình, Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Ngọc Bảo đã tập trung vào hai vấn đề quan trọng: "Về cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước" và "Phát triển kinh tế tư nhân" ở Việt Nam. Đây cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà Bộ Chính trị, Ban Bí thư giao cho Ban Kinh tế Trung ương nghiên cứu, tham mưu.

Cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước

Theo TS. Nguyễn Ngọc Bảo, cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là quá trình thường xuyên, liên tục với phương thức thực hiện và lộ trình phù hợp. Trong giai đoạn 2001-2016, cơ cấu lại DNNN được đẩy mạnh theo Nghị quyết Đại hội IX của Đảng và Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 24/9/2001; qua các kỳ Đại hội, chủ trương này tiếp tục được bổ sung, phát triển: DNNN giữ vị trí then chốt trong nền kinh tế, làm công cụ vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng và điều tiết vĩ mô, làm lực lượng nòng cốt, góp phần chủ yếu để kinh tế nhà nước thực hiện vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, là chủ lực trong hội nhập kinh tế quốc tế; cổ phần hoá những doanh nghiệp mà Nhà nước không cần giữ 100% vốn; sáp nhập, giải thể, phá sản những doanh nghiệp hoạt động không có hiệu quả; giao, bán, khoán kinh doanh, cho thuê các doanh nghiệp quy mô nhỏ, không cổ phần hoá được và Nhà nước không cần nắm giữ; thực hiện chế độ công ty trách nhiệm hữu hạn đối với DNNN giữ 100% vốn; bảo đảm quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm; lành mạnh hoá tài chính doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổng công ty nhà nước, xây dựng một số tập đoàn kinh tế mạnh. Từ năm 2011, cơ cấu lại DNNN là một trong ba lĩnh vực trọng tâm của cơ cấu lại nền kinh tế theo Kết luận số 02-KL/TW ngày 16/3/2011: Đẩy mạnh việc cơ cấu lại DNNN; cổ phần hóa các tập đoàn kinh tế, các tổng công ty nhà nước; tập trung phát triển ngành sản xuất chính của doanh nghiệp. Trên cơ sở chủ trương của Đảng, cơ quan Nhà nước các cấp tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách đối với DNNN như Luật Doanh nghiệp nhà nước năm 2003, Luật Doanh nghiệp năm 2005 và năm 2014.

Đồng chí nhấn mạnh, DNNN đóng vai trò quan trọng trong một số ngành, lĩnh vực then chốt, quy mô vốn và hoạt động được mở rộng, như viễn thông, năng lượng, khai khoáng, tài chính, dịch vụ công thiết yếu và kết cấu hạ tầng, đầu tư vào vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Các DNNN đã huy động và sử dụng nguồn vốn lớn của Nhà nước và xã hội, có ảnh hưởng lớn đến ổn định kinh tế vĩ mô và tăng trường kinh tế (tổng tài sản DNNN năm 2015 tương đương hơn 70% GDP); đóng góp hơn 20% tổng thu ngân sách nhà nước hàng năm. Cơ cấu lại tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, tập trung vào lĩnh vực kinh doanh chính, đổi mới quản trị doanh nghiệp và công nghệ sản xuất, sắp xếp lại các doanh nghiệp thành viên, cơ cấu lại tài chính.

Đoàn chủ tọa Hội nghị

Bên cạnh kết quả đạt được, việc cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả DNNN còn tồn tại, hạn chế: Vai trò của DNNN là lực lượng nòng cốt của kinh tế nhà nước còn hạn chế; hiệu quả sản xuất kinh doanh còn thấp, chưa tương xứng với nguồn lực Nhà nước đầu tư; nợ nần, thua lỗ, thất thoát lớn; cơ chế quản trị kinh doanh chậm được đổi mới; quá trình cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước triển khai còn chậm; việc tách chức năng quản lý nhà nước và chức năng của cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại DNNN thực hiện chậm; cơ chế quản lý, giám sát và việc thực hiện quyền, trách nhiệm của cơ quan và người đại diện chủ sở hữu nhà nước chưa rõ ràn, phù hợp.

Đồng chí cho biết, từ năm 2016, việc cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả DNNN theo Nghị quyết Đại hội XII của Đảng và Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 03/6/2017: Tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu lại DNNN theo hướng DNNN tập trung vào những lĩnh vực then chốt, thiết yếu; những địa bàn quan trọng và quốc phòng, an ninh; những lĩnh vực mà doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác không đầu tư; đẩy mạnh cổ phần hóa, bán vốn tại những doanh nghiệp mà Nhà nước không cần nắm hoặc không cần giữ cổ phần chi phối, kể cả những doanh nghiệp đang kinh doanh có hiệu quả; hoàn thiện thể chế định giá đất đai, tài sản hữu hình và tài sản vô hình (tài sản trí tuệ, thương hiệu,...) trong cổ phần hóa theo nguyên tắc thị trường…

Về mục tiêu, cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả DNNN trên nền tảng công nghệ hiện đại, năng lực đổi mới sáng tạo, quản trị theo chuẩn mực quốc tế, nhằm huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực xã hội, bảo toàn, phát triển vốn nhà nước tại doanh nghiệp để DNNN giữ vững vị trí then chốt và là một lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội.

Theo Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương, Đến năm 2020: Cơ cấu lại, đổi mới DNNN giai đoạn 2017 - 2020 trên cơ sở các tiêu chí phân loại DNNN, doanh nghiệp có vốn nhà nước thuộc các ngành, lĩnh vực; phấn đấu hoàn thành thoái vốn tại các doanh nghiệp mà Nhà nước không cần nắm giữ, tham gia góp vốn; tập trung xử lý dứt điểm các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, các dự án, công trình đầu tư của DNNN kém hiệu quả, thua lỗ kéo dài; phấn đấu đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về quản trị doanh nghiệp; nâng cao một bước quan trọng hiệu quả sản xuất kinh doanh, chất lượng sản phẩm, năng lực cạnh tranh của DNNN; hoàn thiện mô hình quản lý, giám sát DNNN và vốn, tài sản của Nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp; chậm nhất đến năm 2018, thành lập một cơ quan chuyên trách làm đại diện chủ sở hữu đối với DNNN và cổ phần, vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp. Đến năm 2030: Hầu hết các DNNN có cơ cấu sở hữu hỗn hợp, chủ yếu là doanh nghiệp cổ phần; trình độ công nghệ, kỹ thuật sản xuất hiện đại tương đương với các nước trong khu vực; đáp ứng đầy đủ chuẩn mực quốc tế về quản trị doanh nghiệp; hình thành đội ngũ quản lý chuyên nghiệp, có trình độ cao, phẩm chất đạo đức tốt; củng cố, phát triển một số tập đoàn kinh tế nhà nước có quy mô lớn, hoạt động hiệu quả, có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế trong một số ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Phát triển kinh tế tư nhân lành mạnh theo cơ chế thị trường

Đồng chí Nguyễn Ngọc Bảo nhấn mạnh, đây là một yêu cầu khách quan, vừa cấp thiết, vừa lâu dài trong quá trình hoàn thiện thể chế, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta; là một phương sách quan trọng để giải phóng sức sản xuất; huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực phát triển. Từ năm 2001, chủ trương phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết Đại hội IX của Đảng, Nghị quyết số 14-NQ/TW ngày 18/3/2002; tiếp đó, qua các kỳ Đại hội, chủ trương này có bước tiến quan trọng: Kinh tế tư nhân là bộ phận cấu thành, có vị trí quan trọng lâu dài trong nền kinh tế nhiều thành phần; tạo điều kiện thuận lợi cho các loại hình kinh tế tư nhân đầu tư phát triển theo quy định pháp luật, không hạn chế về quy mô, ngành nghề, lĩnh vực, địa bàn; từng bước hình thành các đơn vị kinh tế tư nhân mạnh đủ sức cạnh tranh trong và ngoài nước; xoá bỏ mọi rào cản, tạo tâm lý xã hội và môi trường kinh doanh thuận lợi cho các loại hình doanh nghiệp của tư nhân phát triển...; tạo điều kiện để các doanh nghiệp tư nhân tiếp cận bình đẳng các nguồn lực phát triển; khuyến khích phát triển các loại hình doanh nghiệp với hình thức sở hữu hỗn hợp. Trên cơ sở đó, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh của cá nhân và tổ chức được thể chế hoá và được pháp luật bảo vệ; phương thức quản lý của Nhà nước đối với kinh tế tư nhân được đổi mới phù hợp hơn với cơ chế thị trường; môi trường đầu tư, kinh doanh từng bước được cải thiện.

Theo TS Nguyễn Ngọc Bảo, phát triển kinh tế tư nhân còn tồn tại, hạn chế: Cơ chế, chính sách khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển còn nhiều bất cập, thiếu đồng bộ; kinh tế tư nhân chưa đáp ứng được vai trò là một động lực quan trọng của nền kinh tế, có quy mô nhỏ, chủ yếu vẫn là kinh tế hộ; trình độ công nghệ, quản trị, năng lực tài chính, chất lượng sản phẩm và sức cạnh tranh thấp; cơ cấu ngành nghề còn bất hợp lý, thiếu liên kết với nhau và với các thành phần kinh tế khác; năng lực hội nhập kinh tế quốc tế còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu tham gia các chuỗi giá trị sản xuất khu vực và toàn cầu; vi phạm pháp luật và cạnh tranh không lành mạnh trong kinh tế tư nhân còn khá phổ biến; môi trường đầu tư kinh doanh, khởi nghiệp còn nhiều hạn chế; quyền tự do kinh doanh và quyền tài sản, tiếp cận các cơ hội kinh doanh, nguồn lực xã hội chưa thực sự bình đẳng so với các thành phần kinh tế khác; thủ tục hành chính còn rườm rà, chi phí trung gian, không chính thức còn nhiều.

Quang cảnh Hội nghị

Đồng chí cho biết, từ năm 2016, phát triển kinh tế tư nhân tiếp tục thực hiện theo chủ trương, cơ chế và chính sách đã ban hành, Nghị quyết Đại hội XII của Đảng và Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 03/6/2017 về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với nội dung chủ yếu: Hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích, tạo thuận lợi phát triển mạnh kinh tế tư nhân ở hầu hết các ngành và lĩnh vực kinh tế, trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế; hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp; khuyến khích hình thành các tập đoàn kinh tế tư nhân đa sở hữu và tư nhân góp vốn vào các tập đoàn kinh tế nhà nước…

TS Nguyễn Ngọc Bảo cũng nêu chi tiết về mục tiêu và nhiệm vụ, giải pháp phát triển kinh tế tư nhân. Về mục tiêu, phát triển kinh tế tư nhân lành mạnh, hiệu quả, bền vững, thực sự trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững, không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, sớm đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Chú trọng nâng cao chất lượng, hiệu quả kinh doanh trong khu vực kinh tế tư nhân; phấn đấu đến năm 2020 có ít nhất 1 triệu doanh nghiệp, đến năm 2025 có hơn 1,5 triệu doanh nghiệp và đến năm 2030 có ít nhất 2 triệu doanh nghiệp; tốc độ tăng trưởng của kinh tế tư nhân cao hơn tốc độ tăng trưởng chung của nền kinh tế; phấn đấu tăng tỉ trọng đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân vào GDP để đến năm 2020 đạt khoảng 50%, năm 2025 khoảng 55%, đến năm 2030 khoảng 60 - 65%; bình quân giai đoạn 2016 - 2025, năng suất lao động tăng khoảng 4 - 5%/năm; thu hẹp khoảng cách về trình độ công nghệ, chất lượng nhân lực và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân so với nhóm dẫn đầu ASEAN-4; nhiều doanh nghiệp tư nhân tham gia mạng sản xuất, chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu: Thống nhất nhận thức, tư tưởng, hành động trong triển khai các chủ trương, chính sách về phát triển kinh tế tư nhân; tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi cho phát triển kinh tế tư nhân như bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút đầu tư tư nhân và bảo đảm hoạt động của kinh tế tư nhân theo cơ chế thị trường, mở rộng khả năng tham gia thị trường và thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, phát triển kết cấu hạ tầng, tăng cường khả năng tiếp cận các nguồn lực; hỗ trợ kinh tế tư nhân đổi mới sáng tạo, hiện đại hoá công nghệ và phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng suất lao động; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; đổi mới nội dung, phương thức và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp đối với kinh tế tư nhân.

Tại Hội nghị, dưới góc độ Lãnh đạo Ban Kinh tế Trung ương, đồng chí Nguyễn Ngọc Bảo đã tham gia thảo luận, trao đổi với các đại biểu trong nước và quốc tế về nhiệm vụ của Ban Kinh tế Trung ương trong các vấn đề đổi mới DNNN và phát triển kinh tế tư nhân.

Hội nghị "Quản trị kinh tế hướng tới một nhà nước kiến tạo" bao gồm bốn phiên toàn thể. Phiên thứ nhất được thực hiện dưới hình thức thảo luận bàn tròn để xác định bối cảnh cho hội nghị và vạch ra những thách thức chính trong lộ trình cải cách thể chế của Việt Nam hướng tới một nhà nước kiến tạo. Các phiên tiếp theo của hội nghị trình bày các ví dụ minh họa thực tiễn và cụ thể về cải cách hành chính và quản trị nhà nước, cách thức vai trò của nhà nước phát triển để tạo thuận lợi cho sự tương tác tốt hơn với thị trường và xã hội nhằm đem lại các kết quả phát triển tốt hơn.

 

Thành Trung