Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: Vai trò Nhà nước và thị trường theo chuẩn mực quốc tế phổ biến

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa XII về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (Nghị quyết số 11- NQ/TW).

Tiêu chí về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Nghị quyết số 11- NQ/TW đã giao Ban Kinh tế Trung ương chủ trì, phối hợp với các Ban đảng Trung ương, Ban cán sự đảng Chính phủ, các bộ, ngành, nghiên cứu, tiến tới xây dựng bộ tiêu chí về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Như vậy, lần đầu tiên, nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta được thống nhất với bộ tiêu chí rõ ràng.

Nghị quyết số 11- NQ/TW xác định, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà nước ta xây dựng là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước; là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".

"Tính hiện đại và hội nhập quốc tế của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta thể hiện ở chỗ kế thừa có chọn lọc những thành tựu phát triển kinh tế thị trường của nhân loại, kinh nghiệm tổng kết từ thực tiễn hơn 30 năm đổi mới; có hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách và các yếu tố thị trường, các loại thị trường đầy đủ, đồng bộ, vận hành thông suốt, gắn kết chặt chẽ với các nền kinh tế trên thế giới; vai trò, chức năng của Nhà nước và thị trường được xác định và thực hiện phù hợp với thông lệ, nguyên tắc, chuẩn mực quốc tế phổ biến", Nghị quyết số 11- NQ/TW nhấn mạnh.

Định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế được nhất quán xác lập và tăng cường thông qua sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước, lấy con người làm trung tâm, vì mọi người và do con người; phát huy đầy đủ vai trò làm chủ của nhân dân, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước và từng chính sách phát triển.

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam có quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Doanh nghiệp nhà nước giữ vị trí then chốt và là một lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước.

Vai trò nhà nước - thị trường

"Kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể cùng với kinh tế tư nhân là nòng cốt để phát triển một nền kinh tế độc lập, tự chủ". Nghị quyết số 11-NQ/TW tiếp tục nhấn mạnh.

Các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác, cạnh tranh cùng phát triển theo pháp luật. Khuyến khích làm giàu hợp pháp. Thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và phân phối thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội.

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế; tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh; sử dụng các công cụ, chính sách và các nguồn lực của Nhà nước để định hướng và điều tiết nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và bảo vệ tài nguyên, môi trường; phát triển các lĩnh vực văn hóa, xã hội.

Thị trường đóng vai trò chủ yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực, là động lực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường.

Nghị quyết số 11- NQ/TW yêu cầu 5 nhóm nhiệm vụ chính từ nay đến năm 2020:

Một là, hoàn thiện thể chế về huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực và thể chế về phân phối kết quả làm ra để giải phóng sức sản xuất, tạo động lực và nguồn lực cho tăng trưởng, phát triển, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, quốc phòng, an ninh.

Hai là, hoàn thiện thể chế về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; có chính sách đột phá tháo gỡ những vướng mắc, tạo thuận lợi hỗ trợ doanh nghiệp phát triển trên cơ sở đẩy mạnh đồng bộ cải cách hành chính và cải cách tư pháp. Xây dựng thể chế làm căn cứ xử lý dứt điểm, hiệu quả các tồn tại, yếu kém đã tích tụ trong nền kinh tế nhiều năm qua, đặc biệt là việc xử lý các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, các dự án, công trình đầu tư công không hiệu quả, thua lỗ kéo dài; cơ cấu lại các tổ chức tín dụng yếu kém gắn với xử lý nợ xấu.

Ba là, hoàn thiện thể chế về phát triển, ứng dụng khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân

lực chất lượng cao, tranh thủ những cơ hội và thành tựu của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Bốn là, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nền kinh tế và năng lực kiến tạo sự phát triển của Nhà nước, đặc biệt là năng lực, hiệu quả thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng và tổ chức thực hiện luật pháp, chính sách của Nhà nước.

Năm là, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, hoàn thiện thể chế kiểm soát quyền lực, tinh giản bộ máy, biên chế, xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực, phẩm chất đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ; nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống chính trị.
Ý kiến - Nhận định

Tạo không gian cho đổi mới

Ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung ương

Việc thống nhất trên tinh thần đổi mới, nhìn thẳng vào sự thật về nội hàm của khái niệm "kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" chắc chắn sẽ tạo không gian cho đổi mới chuyển đổi mạnh mẽ và nhất quán hơn sang kinh tế thị trường, cho hội nhập và phát triển là hết sức cần thiết.

Kinh tế Việt Nam là một bộ phận của kinh tế thế giới và không thể tách rời khỏi nền kinh tế thế giới; đồng thời, chủ động tuân theo các nguyên tắc và luật chơi của kinh tế thế giới.

Vì vậy, đúng như Đảng ta đã khẳng định, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trước hết phải là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập. Cần phải khẳng định thêm, đó là nền kinh tế thị trường có đầy đủ các đặc điểm chủ yếu, phổ biến theo thông lệ quốc tế; gồm hai trụ cột nhà nước và thị trường với các chức năng vốn có của chúng; phối hợp và bổ sung cho nhau theo hướng làm cho các loại thị trường thị trường trở nên hoàn hảo.

Thị trường hoàn thiện và hoạt động có hiệu quả không thể thiếu được một nhà nước mạnh, có hiệu lực và hiệu quả. Như vậy, vấn đề ở đây không phải là nhà nước nhỏ hay lớn, mà là hoạt động của nhà nước phải có hiệu lực và hiệu quả.

Kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước là các bộ phận bổ sung cùng phát triển.

TS. Vũ Đình Ánh, Chuyên gia kinh tế

Triển khai thực hiện nhất quán quan điểm chủ trương phát huy cao độ vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, biến những quan điểm chủ trương đó thành những cơ chế chính sách cụ thể đồng bộ và nhất quán.

Kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước không phải là hai mặt đối lập, không phải là đối thủ cạnh tranh "một mất một còn", mà là các bộ phận bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau cùng phát triển. Kinh tế tư nhân phát triển có nghĩa là kinh tế Việt Nam phát triển. Điều kiện tiên quyết là Nhà nước tạo ra môi trường kinh doanh bình đẳng, không phân biệt đối xử giữa kinh tế nhà nước với kinh tế tư nhân.

Tạo dựng niềm tin và sự an tâm trong doanh nghiệp.

Ông Trần Anh Dũng, Chủ tịch HĐQT, Công ty cổ phần Năng lượng Thiên Phú

Sự nhìn nhận một cách rõ ràng về kinh tế tư nhân và những hành động, hỗ trợ thiết thực của Đảng và Chính phủ cho phát triển kinh tế tư nhân đã tạo điều kiện để khu vực này khởi sắc và phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong hơn 15 năm trở lại đây.

Mặc dù vậy, để giúp khu vực này thực sự bứt phá, cần mạnh dạn đón nhận tư duy đổi mới về kinh tế thị trường.

Nghị quyết số 11- NQ/TW sẽ phá tan những ngộ nhận, thành kiến về kinh tế tư nhân, tạo ra sự minh bạch trong tư duy và hành vi của bộ máy hành pháp và lập pháp trong việc xây dựng cơ chế, chính sách một cách nhất quán, bình đẳng, không phân biệt đối xử vớicác thành phần kinh tế.

Nhận thức và quan niệm của người dân đối với kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân sẽ thay đổi căn bản và dẫn đến sự ủng hộ và tham gia tích cực của các thành phần xã hội vào phát triển kinh tế đất nước.

Sự tinh gọn và đồng bộ hóa về cơ chế chính sách liên quan đến doanh nghiệp cũng sẽ cho phép tăng cường sự minh bạch trong hoạt động lập pháp và hành pháp, qua đó tạo dựng niềm tin và sự an tâm trong giới doanh nghiệp về tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách, pháp luật.

Điều này giúp khuyến khích, thúc đẩy hoạt động đầu tư và mở rộng sản xuất kinh doanh, không chỉ với doanh nghiệp trong nước mà còn tác động mạnh mẽ, thúc đẩy đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.
Theo baodautu.vn