Một số khuyến nghị chính sách của Quỹ Tiền tệ quốc tế đối với Việt Nam trong năm 2019

Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), năm 2018 được đánh giá là năm rất đặc biệt nhìn từ góc độ quốc tế với những bất ổn về chính sách tại châu Âu, tăng trưởng toàn cầu suy yếu dần và tình trạng căng thẳng thương mại từ việc các nước áp đặt thuế nhập khẩu hàng hóa nhằm trả đũa lẫn nhau. Tuy nhiên, kinh tế của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tốt kể từ năm 2016 và xu hướng này sẽ tiếp tục trong thời gian tới. Những thành tựu Việt Nam đã đạt được thậm chí vượt quá kỳ vọng khi kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát thấp, khu vực nước ngoài hoạt động tốt, mọi xy-lanh/động cơ của nền kinh tế đều đang cháy và nền kinh tế đang đi đúng hướng. IMF cho rằng Việt Nam sẽ dần phát triển đầy đủ thành nền kinh tế thị trường và là câu chuyện tốt để chia sẻ với thế giới.

Việc điều hành của Chính phủ trên các lĩnh vực đều đạt những kết quả khả quan. Về việc điều hành chính sách tiền tệ, NHNN quản lý và điều hành chính sách phù hợp, mọi động thái điều hành không gây ảnh hưởng đến sản xuất; thị trường chứng khoán có đôi chút ảnh hưởng; từng bước giảm tăng trưởng tín dụng thực tế từ 17,4% năm 2017 xuống dưới 12,7% năm 2018; dự trữ tăng gấp đôi trong 3 năm. Về việc điều hành chính sách tài khóa, thâm hụt tài khóa thấp, theo tiêu chuẩn thống kê tài chính Chính phủ (GFS) của IMF thì mức thâm hụt ngân sách chỉ khoảng 3% GDP (do các quỹ tài chính ngoài ngân sách hiện nay đang có số dư ở mức cao), thấp hơn so với con số Việt Nam công bố; nợ công giảm đáng kể. Xu hướng nợ công giảm và các yếu tố nền tảng tiếp tục vững mạnh cho thấy Việt Nam hiện đang có dư địa tài khoá nhất định.

Theo IMF, dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2019 có thể đạt mức 6,5% (phù hợp với tiềm năng hiện nay của nền kinh tế) với nền tảng kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, trong bối cảnh môi trường bên ngoài khá ảm đạm; lạm phát chung được dự báo sẽ ở mức 3,6%, và lạm phát cơ bản là 2,1%, nằm trong mức kiểm soát, mặc dù có điều chỉnh giá cả một số mặt hàng Nhà nước quản lý giá. Cải cách bắt đầu trở nên phức tạp, đa chiều và cấp thiết hơn. Việc triển khai nghiêm túc quy chuẩn Basel II một cách bài bản và có kế hoạch của Việt Nam cho thấy sự chuyển đổi về kiến trúc theo hướng tích cực của hệ thống tài chính ngân hàng.

Trong thời gian tới, IMF cũng đưa ra một số khuyến nghị cho Việt Nam. Để tăng khả năng chống chịu của hệ thống, Việt Nam cần thực hiện điều này một cách rất thận trọng và dần dần. Tất cả hệ thống tài chính, ngân hàng và phi ngân hàng, chính sách tiền tệ, hệ thống tài khóa hay các khuôn khổ điều hành khác đều phải chuyển động dần. Việt Nam đã được các nhà đầu tư khám phá và luồng vốn quốc tế sẽ tiếp tục đổ vào Việt Nam, do vậy cần phát triển thị trường vốn, thị trường trái phiếu để giảm bớt áp lực cho hệ thống ngân hàng, đồng thời qua đó giúp giảm chi phí vốn. Hệ thống ngân hàng cần phải được định hướng chuyển từ hệ thống phân bổ tín dụng sang hệ thống dựa trên cơ chế thị trường; chất lượng vốn ngân hàng cần nâng cao; vấn đề cốt lõi hiện nay là tăng vốn ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng thương mại Nhà nước, thông qua các nguồn như lợi nhuận giữ lại, phát hành thêm cố phiếu, nâng trần sở hữu nước ngoài, qua đó giúp ngân hàng lành mạnh hơn; các tổ chức phi ngân hàng phải hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng để giảm gánh nặng cho khu vực ngân hàng; chính sách tiền tệ cần được hiện đại hóa dần vì mục tiêu ổn định vĩ mô và ổn định tài chính. IMF cho rằng, khi đưa ra lập trường chính sách của mình, các nhà hoạch định chính sách Việt Nam cũng cần phải thể hiện rõ ràng, không thúc ép đi quá nhanh để có thể thực hiện những bước đi chưa được chuẩn bị kỹ lưỡng.

IMF cũng lưu ý vấn đề về số liệu, mức độ đầy đủ, công khai, minh bạch về số liệu. Sự kết nối, chia sẻ số liệu giữa các bên liên quan sẽ giúp công tác quản lý, phối hợp tốt hơn, nâng cao lòng tin của nhà đầu tư, qua đó giúp thu hút đầu tư và giảm chi phí vốn.

Về vấn đề quản trị và chống tham nhũng, hiện nay, Việt Nam đã thể hiện những nỗ lực mạnh mẽ trong công tác phòng, chống tham nhũng và IMF cũng sẽ sẵn sàng chia sẻ một số kinh nghiệm của mình về vấn đề này. Về vấn đề chống rửa tiền và tài trợ cho khủng bố (AML/CFT) trong Nhóm Châu Á-Thái Bình Dương (APG), IMF lưu ý Việt Nam cần chủ động chuẩn bị, thực hiện các khuyến nghị sau rà soát vì APG sẽ theo dõi việc thực hiện sau 1 năm và sẽ không chỉ đánh giá về việc có quy định hay chưa mà còn đánh giá cả công tác thực hiện chính sách; Việt Nam nên tăng cường việc kê khai tài sản,và theo dõi chặt hơn đối với các nhân vật có ảnh hưởng chính trị. IMF có thể hỗ trợ Việt Nam trong quá trình triển khai để tránh việc bị đưa vào "danh sách xám". Ngoài ra, IMF cũng lưu ý Việt Nam cần thực hiện triển khai các khuyến nghị từ kết quả đánh giá hiệu quả đầu tư công (PIMA).

Hà Hải An, Vụ trưởng Vụ Kinh tế quốc tế và hội nhập, Ban Kinh tế Trung ương